Từ những bậc đá cẩm thạch của Đấu trường La Mã đến bầu trời rực nắng trên biển Amalfi, Ý hiện lên như một cuốn biên niên sử sống động của nhân loại. Mảnh đất này không chỉ sản sinh những đế chế, tư tưởng và nghệ thuật định hình thế giới, mà còn nuôi dưỡng một tinh thần sống đặc biệt – sự hòa quyện giữa lý trí và cảm xúc, giữa vẻ đẹp cổ điển và nhịp đập Địa Trung Hải nồng nàn. Văn hóa Ý vì thế trở thành biểu tượng của cái đẹp, của sự sáng tạo và của đời sống giàu tính thẩm mỹ.
Đế chế La Mã từng vươn tới ba châu lục, mang theo luật pháp, kiến trúc và hệ tư tưởng ảnh hưởng sâu rộng đến phương Tây. Nhiều thế kỷ sau, thời kỳ Phục Hưng lại một lần nữa khiến Ý bừng sáng với Leonardo da Vinci, Michelangelo, Botticelli – những thiên tài đã đặt nền tảng cho nghệ thuật và tư duy hiện đại. Trong khi đó, các vùng miền dọc Địa Trung Hải như Tuscany, Sicily, Venice hay Naples lại thổi vào văn hóa Ý nguồn cảm hứng của biển, của thương mại, của những cuộc gặp gỡ giữa nhiều nền văn minh.
Ngày nay, khi nhắc đến Ý, chúng ta không chỉ nghĩ về pizza, pasta hay thời trang Milan mà còn cảm nhận tinh thần “la dolce vita” – nghệ thuật sống chậm, sống đẹp, sống đầy cảm xúc. Văn hóa Ý vừa cổ điển, vừa hiện đại; vừa sâu lắng trong di sản, vừa sống động trong đời sống đương đại. Điều ấy khiến mọi hành trình khám phá Ý luôn giống như bước vào một bảo tàng mở, nơi mỗi góc phố, bức tượng hay bữa ăn đều mang trong mình những lớp trầm tích văn hóa lâu đời.
Trong bài viết này, Văn Hóa Thế Giới sẽ dẫn bạn đọc đi sâu vào lịch sử hình thành văn hóa Ý, ý nghĩa biểu tượng của các thực hành nghệ thuật – kiến trúc, sức ảnh hưởng của Ý đối với văn minh nhân loại, cùng giá trị còn lại trong đời sống toàn cầu hóa hiện nay. Qua đó, chúng ta không chỉ hiểu về một quốc gia, mà còn nhận ra cách Ý giúp nhân loại nhìn lại chính mình: yêu cái đẹp, trân trọng sáng tạo và không ngừng tìm kiếm sự hài hòa giữa truyền thống và hiện đại.
Lịch sử hình thành và những bối cảnh văn minh tạo nên bản sắc Ý
Văn hóa Ý không xuất hiện tức thời, mà được kiến tạo qua hàng ngàn năm bởi các lớp trầm tích văn minh: từ La Mã cổ đại, qua thời kỳ các thành bang trung cổ, đến ánh sáng rực rỡ của Phục Hưng và ảnh hưởng sâu sắc của Thiên Chúa giáo. Mỗi thời kỳ đều để lại những dấu ấn riêng, góp phần làm nên một bản sắc đa tầng, thống nhất mà vẫn đa dạng.
Để hiểu văn hóa Ý, cần trở về với những nền móng đầu tiên của châu Âu khi La Mã trở thành đế chế quyền lực, tạo ra một mô hình xã hội, luật pháp và thẩm mỹ kéo dài đến tận hôm nay. Đồng thời, cũng phải nhìn thấy sự phân hóa vùng miền – đặc trưng của Ý – nơi mỗi khu vực giữ những truyền thống riêng nhưng vẫn thuộc một tổng thể văn hóa chung.
La Mã cổ đại – nền tảng của luật pháp, tư tưởng và thẩm mỹ phương Tây
La Mã cổ đại là thời kỳ đầu tiên định hình sâu sắc văn hóa Ý. Đế quốc La Mã (27 TCN – 476 SCN) không chỉ mở rộng lãnh thổ rộng lớn mà còn truyền bá các giá trị về pháp luật, tổ chức xã hội, quân sự và kiến trúc. Luật La Mã trở thành cơ sở cho hệ thống pháp luật châu Âu hiện nay; khái niệm “công dân”, “cộng hòa”, “thượng viện” cũng bắt nguồn tại đây, đóng góp quan trọng vào tư tưởng chính trị phương Tây.
Kiến trúc La Mã với vòm cuốn (arch), mái vòm (dome) và bê tông thủy lực đã tạo nền móng cho các công trình thế giới sau này, từ nhà thờ Baroque đến các công trình công cộng hiện đại. Nghệ thuật điêu khắc, tranh khảm (mosaic), sân khấu và thần thoại La Mã cũng phát triển tinh tế, hấp thụ và cải biên ảnh hưởng Hy Lạp.
La Mã là một trong những nền văn minh đầu tiên hiểu rõ sức mạnh của biểu tượng, pháp luật và mỹ học trong việc tổ chức xã hội – điều tiếp tục định hình Ý và phần lớn thế giới về sau.
Thời trung cổ và sự trỗi dậy của các thành bang – Venice, Florence, Genoa
Sau sự sụp đổ của La Mã, Ý không tan rã về mặt văn hóa mà bước vào giai đoạn phân chia quyền lực giữa các thành bang. Chính sự phân mảnh này lại trở thành mảnh đất màu mỡ cho sáng tạo và giao thương.
Venice, “Nữ hoàng của Adriatic”, phát triển mạnh nhờ thương mại biển, giữ vai trò cầu nối giữa châu Âu và phương Đông. Florence lại trở thành trung tâm tài chính – nơi các gia tộc như Medici bảo trợ nghệ thuật, tạo điều kiện cho tư tưởng nhân văn nở rộ. Genoa với vai trò thương cảng tiếp tục kết nối Địa Trung Hải và tạo nền tảng cho các kỹ thuật hàng hải.
Trong thời kỳ này, nhà thờ Công giáo La Mã giữ vai trò trung tâm đời sống tinh thần. Những nhà thờ Romanesque và Gothic mọc lên khắp bán đảo, không chỉ là nơi hành lễ mà còn là không gian nghệ thuật, giáo dục, biểu tượng cho niềm tin sâu sắc vào cuộc sống siêu việt.
Thời kỳ Phục Hưng – cuộc tái sinh vĩ đại của văn minh nhân loại
Phục Hưng (thế kỷ XIV – XVII) là thời đại khiến Ý trở thành cái nôi văn minh tỏa sáng nhất châu Âu. Con người thời Phục Hưng tin vào khả năng vô hạn của trí tuệ và sáng tạo, hướng về lý tưởng cái đẹp của Hy Lạp – La Mã cổ đại nhưng cũng đồng thời mở rộng tri thức khoa học, triết học và nghệ thuật.
Florence là trung tâm của làn sóng này với những tên tuổi bất tử:
Leonardo da Vinci – biểu tượng của con người đa tài, kết hợp nghệ thuật – khoa học – triết học.
Michelangelo – người thổi linh hồn vào cẩm thạch, để lại David, Pietà và trần nhà nguyện Sistine trường tồn.
Rafael – họa sĩ của sự hài hòa và lý tưởng hóa con người.
Phục Hưng không chỉ tạo nên những tác phẩm bất hủ mà còn thay đổi cách con người nhìn thế giới: thay đổi quan niệm về khoa học, cơ thể người, tự do tư tưởng và giá trị cá nhân. Đây là một trong những đóng góp to lớn nhất của Ý đối với văn minh toàn cầu.
Ý thống nhất – bản sắc quốc gia sinh ra từ sự đa dạng vùng miền
Năm 1861, Ý chính thức thống nhất sau nhiều thế kỷ chia cắt. Điều thú vị là bản sắc Ý không hình thành bằng cách xóa bỏ khác biệt vùng miền, mà bằng cách tôn trọng và hòa quyện chúng.
Phía Bắc Ý gắn với công nghiệp và sự chuẩn mực; miền Trung Ý đậm chất nghệ thuật – lịch sử; miền Nam Ý mang hơi thở Địa Trung Hải lãng mạn, nồng nhiệt và giàu truyền thống.
Sự thống nhất này tạo nên một Ý hiện đại, vừa chung một bản sắc quốc gia, vừa giữ được sự phong phú của từng vùng văn hóa – điều vẫn tiếp diễn đến thế kỷ XXI.
Ý nghĩa văn hóa, biểu tượng và hệ tư tưởng trong đời sống Ý
Bản sắc Ý được đan dệt từ các biểu tượng văn minh – từ sư tử Venice, tượng David, mái vòm Florence, cây ôliu Địa Trung Hải đến những chiếc thuyền gondola. Mỗi biểu tượng đều chứa các tầng nghĩa lịch sử, mỹ học và triết học.
Điều làm nên văn hóa Ý không chỉ là lịch sử huy hoàng mà là cách người Ý cảm nhận cái đẹp, sống với nghệ thuật và biến đời sống thường ngày thành một trải nghiệm thẩm mỹ.
“La dolce vita” – triết lý sống đẹp của người Ý
“La dolce vita” – “cuộc sống ngọt ngào” – không phải lời kêu gọi hưởng thụ đơn thuần, mà là một triết lý sống đậm chất nhân văn.
Nó gợi nhắc về sự cân bằng giữa lao động và tận hưởng, giữa lý trí và cảm xúc, giữa cá nhân và cộng đồng. Người Ý coi trọng bữa ăn cùng gia đình, giá trị của thời gian, vẻ đẹp trong các tương tác hàng ngày. Trong văn hóa Địa Trung Hải, sống chậm không phải lười biếng mà là cách để thưởng thức từng khoảnh khắc – điều mà nhiều xã hội công nghiệp hóa đang đánh mất.
Triết lý này có sự tương đồng với tinh thần “hygge” của Bắc Âu hay “ikigai” của Nhật Bản, nhưng lại mang sắc thái riêng: lãng mạn, nghệ sĩ, và một chút phóng khoáng không thể trộn lẫn.
Nghệ thuật và cái đẹp – trung tâm đời sống tinh thần
Từ thời La Mã đến Phục Hưng, nghệ thuật luôn là trụ cột tinh thần của người Ý. Họ không xem nghệ thuật là thứ xa xỉ, mà là yếu tố thiết yếu của cuộc sống. Bạn có thể thấy điều đó trong kiến trúc của các ngôi nhà cổ, những bức tượng đặt giữa quảng trường, các lễ hội ven biển hay thậm chí trong cách trang trí một đĩa pasta.
Người Ý tin rằng cái đẹp không chỉ để ngắm nhìn, mà để nuôi dưỡng tâm hồn. Triết gia Đức Goethe từng nói sau khi đến Ý: “Ở đây, tôi tìm thấy chính mình.” Câu nói ấy phản ánh tác động sâu rộng của cái đẹp trong việc giúp con người hiểu lại bản thân – một giá trị vượt thời gian của văn hóa Ý.
Biểu tượng La Mã – từ thần thoại đến chính trị hiện đại
Những biểu tượng như đại bàng La Mã, sư tử Venice, cây nguyệt quế, hay hình ảnh nữ thần Roma không chỉ đại diện cho quyền lực mà còn cho trí tuệ, chiến thắng và sự trường tồn.
Các biểu tượng này lan tỏa khắp châu Âu trong suốt nhiều thế kỷ, ảnh hưởng đến kiến trúc, điêu khắc, lễ nghi chính trị và hình ảnh quốc gia.
Trong triết học biểu tượng của Durkheim và Levi-Strauss, biểu tượng văn hóa là điểm tựa của bản sắc tập thể. Ở Ý, các biểu tượng La Mã và Phục Hưng là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp người Ý cảm nhận sự tiếp nối của lịch sử trong cuộc sống thường ngày.
Kiến trúc – nghệ thuật – ẩm thực: ba cột trụ nuôi dưỡng tâm hồn Ý
Ý là thiên đường của kiến trúc và nghệ thuật, nơi mỗi công trình, bức tranh hay món ăn đều kể một câu chuyện. Sự phong phú của văn hóa Ý nằm ở khả năng biến cái đẹp thành lối sống.
Kiến trúc Ý – từ Đấu trường La Mã đến mái vòm Florence
Kiến trúc Ý chứa đựng gần như toàn bộ lịch sử kiến trúc phương Tây.
La Mã cổ đại đặt nền tảng với vòm cuốn, đấu trường, các công trình công cộng như đường xá, aqueducts, nhà tắm công cộng – biểu tượng của tổ chức xã hội tiên tiến.
Thời Romanesque mang vẻ vững chắc, uy nghi; thời Gothic Ý nhẹ nhàng hơn Gothic Pháp, nhấn mạnh sự hòa hợp với ánh sáng. Đỉnh cao là thời Phục Hưng với Brunelleschi – người tạo nên mái vòm khổng lồ của nhà thờ Florence, kỳ tích kiến trúc tồn tại đến nay.
Kiến trúc Ý không chỉ là đá và vữa, mà là lịch sử sống – một bảo tàng ngoài trời giúp nhân loại hiểu tiến trình phát triển của mỹ học và kỹ thuật.
Nghệ thuật Ý – cái đẹp của sự hài hòa và khám phá con người
Nghệ thuật Ý nổi tiếng vì khả năng kết hợp lý trí và cảm xúc. Tranh tường, điêu khắc, hội họa Phục Hưng đều hướng đến sự hài hòa, tôn vinh thân thể người, sự cân xứng và chiều sâu tâm lý.
Leonardo da Vinci sử dụng kỹ thuật sfumato để tạo chiều sâu mềm mại; Michelangelo khắc họa cơ thể người như biểu tượng của sức mạnh tinh thần; Caravaggio mở ra thời Baroque với chiaroscuro đầy kịch tính.
Nghệ thuật Ý giúp nhân loại học cách nhìn thế giới bằng con mắt thẩm mỹ sâu sắc hơn – một di sản không thể đo đếm bằng giá trị vật chất.
Ẩm thực Ý – bản hòa ca của hương vị Địa Trung Hải
Ẩm thực Ý phản ánh triết lý sống của người Ý: đơn giản, tươi ngon, giàu cảm xúc.
Các món ăn như pasta, pizza, risotto, gelato, espresso đều trở thành biểu tượng toàn cầu. Hạt ôliu, cà chua, pho mát Parmesan, rượu vang Chianti tạo nên bản hòa tấu hương vị Địa Trung Hải.
Ẩm thực Ý tuy giản dị nhưng mang tinh thần tôn trọng nguyên liệu – một triết lý tương tự như washoku của Nhật Bản hay nouvelle cuisine của Pháp. Nhưng ẩm thực Ý nổi bật bởi tính cộng đồng: bữa ăn là thời điểm gắn kết gia đình, chia sẻ câu chuyện và nuôi dưỡng cảm xúc.
Ảnh hưởng của Ý đối với văn minh nhân loại
Hiếm có quốc gia nào có ảnh hưởng lớn đến văn minh phương Tây như Ý.
Ý tác động đến triết học, nghệ thuật, luật pháp, tôn giáo, thời trang, ẩm thực và cả tư duy chính trị. Sự lan tỏa này không phải ngẫu nhiên mà đến từ chiều sâu lịch sử và sức sống của văn hóa Ý.
Ý và sự hình thành văn minh phương Tây
Tư tưởng Hy Lạp – La Mã là nền tảng của triết học và hệ thống xã hội phương Tây. Ý đóng vai trò bảo tồn và truyền tiếp những giá trị ấy qua nhiều thế kỷ.
Luật La Mã, mô hình Cộng hòa, kiến trúc La Mã, triết lý nhân văn Phục Hưng – tất cả góp phần xây dựng thế giới hiện đại. Anh, Pháp, Đức, Mỹ đều chịu ảnh hưởng sâu sắc từ những nền tảng mà Ý đặt ra hàng ngàn năm trước.
Nghệ thuật Ý trong giáo dục, bảo tàng và mỹ thuật thế giới
Hầu như mọi trường mỹ thuật trên thế giới đều giảng dạy kỹ thuật, tư tưởng và giá trị thẩm mỹ từ nghệ thuật Ý. Các bảo tàng lớn như Louvre, British Museum, Metropolitan Museum đều trưng bày nhiều tác phẩm Ý như cột mốc quan trọng của lịch sử nhân loại.
Không chỉ ảnh hưởng đến nghệ thuật hàn lâm, văn hóa Ý còn truyền cảm hứng cho điện ảnh, thời trang, âm nhạc, kiến trúc và thiết kế công nghiệp. Tinh thần dolce vita và cái đẹp cổ điển của Ý luôn hiện diện trong văn hóa đương đại thế giới.
Ý và tôn giáo: trung tâm của Công giáo La Mã
Vatican – trái tim của Công giáo – nằm trên đất Ý. Do đó, Ý trở thành trung tâm tinh thần của hàng tỷ tín đồ khắp thế giới. Các lễ nghi, nghệ thuật tôn giáo, kiến trúc nhà thờ, tư tưởng thần học đều góp phần vào đời sống tinh thần nhân loại.
Di sản UNESCO và vấn đề bảo tồn những giá trị Ý
Ý là quốc gia có số lượng di sản UNESCO nhiều nhất thế giới. Điều này phản ánh chiều sâu lịch sử và sức sáng tạo của người Ý qua các thời kỳ.
Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, du lịch quá tải và đô thị hóa đang đặt ra nhiều thách thức trong việc bảo vệ di sản.
Những di sản nổi bật – kho báu của nhân loại
Một số di sản tiêu biểu gồm:
– Trung tâm lịch sử Rome
– Pompeii và Herculaneum
– Venice và đầm phá
– Florence Phục Hưng
– Các ngôi làng của Cinque Terre
– Nhà thờ Milan và thành phố Siena
Mỗi di sản không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn thể hiện tư tưởng, cách tổ chức xã hội và sự sáng tạo của từng thời kỳ.
Những thách thức bảo tồn trong thế kỷ XXI
Biến đổi khí hậu đang đe dọa Venice với mực nước biển dâng.
Du lịch quá tải làm suy giảm cấu trúc cổ của Florence, Rome, Pisa.
Thương mại hóa khiến bản sắc Địa Trung Hải dễ bị thay thế bởi trải nghiệm nhất thời.
Ý đang nỗ lực cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa giá trị truyền thống và nhu cầu kinh tế – một bài toán chung của nhiều quốc gia có di sản phong phú như Hy Lạp, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ hay Việt Nam.
Giá trị của văn hóa Ý trong thế giới đương đại
Văn hóa Ý không chỉ thuộc về lịch sử; nó tiếp tục sống động, ảnh hưởng mạnh mẽ đến nghệ thuật, thời trang, ẩm thực và lối sống toàn cầu. Trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, Ý trở thành điểm tựa của những giá trị bền vững – nơi cái đẹp, sự hài hòa và bản sắc cá nhân được trân trọng.
Hơn bao giờ hết, văn hóa Ý giúp con người hiện đại – giữa nhịp sống công nghiệp hóa – tìm lại sự cân bằng giữa tinh thần và đời sống vật chất. Triết lý “la dolce vita” khuyến khích chúng ta tạm dừng, cảm nhận thế giới bằng giác quan và sống một cuộc đời có chiều sâu cảm xúc, thay vì chạy theo hiệu suất thuần túy. Điều này khiến Ý trở thành một trong những nguồn cảm hứng quan trọng cho phong trào sống chậm và phong cách sống mindful trong thế kỷ XXI.
Người Ý cũng rất giỏi trong việc dung hòa quá khứ và hiện tại. Milan – kinh đô thời trang – vừa hiện đại, vừa tôn trọng những giá trị cổ điển, khiến thời trang Ý trở thành biểu tượng toàn cầu của sự thanh lịch. Tương tự, ngành điện ảnh Ý – từ Fellini đến Paolo Sorrentino – cho thấy cái đẹp của cảm xúc và sự mơ hồ trong tâm hồn con người vẫn là chủ đề bất tận.
Trong đời sống thường nhật của thế giới, hầu như không quốc gia nào không bị ảnh hưởng bởi Ý: thức ăn Ý, thiết kế Ý, nghệ thuật Ý, triết lý sống Ý. Điều ấy cho thấy văn hóa Ý không chỉ còn là di sản mà là dòng chảy tiếp tục nuôi dưỡng tâm hồn nhân loại.
Ý và toàn cầu hóa: giữ bản sắc trong một thế giới biến đổi
Toàn cầu hóa đặt ra thách thức lớn cho bản sắc dân tộc – và Ý không phải ngoại lệ. Thế nhưng, thay vì đánh mất mình, Ý chọn cách tái định nghĩa bản sắc thông qua việc bảo tồn di sản và sáng tạo các giá trị mới.
Các thành phố như Florence, Venice và Rome đang đối mặt với áp lực du lịch quá tải, nhưng người Ý cố gắng duy trì nhịp sống truyền thống: những quán cà phê nhỏ, lễ hội địa phương, chợ phiên, các xưởng thủ công gia truyền.
Cách Ý chống lại sự đồng nhất hóa toàn cầu không phải bằng sự khép kín, mà bằng sự tự tin văn hóa: họ biết giá trị của mình và chủ động kể câu chuyện ấy ra thế giới.
Giống như Nhật Bản, Hy Lạp hay Morocco – những quốc gia có chiều sâu văn minh – Ý sử dụng di sản như một phần của bản sắc hiện đại. Điều này khẳng định chân lý văn hóa: muốn bước ra thế giới, phải đứng thật vững trên cội rễ của chính mình.
Ý và giáo dục thẩm mỹ cho thế kỷ XXI
Một trong những đóng góp lớn nhất của Ý đối với nhân loại là thẩm mỹ học – cách nhìn, cảm nhận và sáng tạo cái đẹp. Trong một thời đại mà công nghệ phát triển nhanh, con người dễ bị cuốn vào thế giới số, văn hóa Ý nhắc nhở rằng thẩm mỹ không chỉ là trang trí mà là nền tảng của tâm hồn.
Các học giả như Herder hay Goethe từng nhấn mạnh vai trò của cái đẹp trong việc hình thành nhân cách. Ý, qua Phục Hưng, đã truyền cảm hứng ấy cho toàn nhân loại. Ngày nay, giáo dục thẩm mỹ đang trở lại như một phần quan trọng trong giáo dục toàn cầu, và Ý tiếp tục là nguồn mạch để thế giới tham khảo: từ cách thiết kế đô thị, nghệ thuật, đến nghệ thuật ẩm thực và phong cách sống.
Những giá trị Ý mang lại cho con người hiện đại
Sự hấp dẫn của văn hóa Ý nằm ở chỗ: nó nhắc chúng ta sống như một con người đầy đủ, không chỉ như một “cỗ máy lao động”.
Từ đó, văn hóa Ý mang đến ba bài học quan trọng:
- Yêu cái đẹp như một phần của đời sống tinh thần, không phải là xa xỉ.
- Biết tận hưởng khoảnh khắc, vì hạnh phúc nằm trong những điều bình dị.
- Tôn trọng di sản, vì quá khứ là nền tảng để chúng ta hiểu mình là ai.
Trong một thế giới nhiều biến động, những giá trị này lại càng trở nên thiết yếu.
Thông điệp vượt thời gian của văn hóa Ý
Văn hóa Ý, trải dài từ hào quang La Mã đến tinh hoa Phục Hưng và nhịp sống Địa Trung Hải, là câu chuyện về hành trình con người đi tìm cái đẹp, trí tuệ và ý nghĩa tồn tại. Nó nhắc chúng ta rằng sự vĩ đại của một nền văn minh không chỉ nằm ở lãnh thổ hay quyền lực, mà ở khả năng tạo ra những giá trị vượt thời gian – những giá trị nuôi dưỡng tâm hồn nhân loại qua nhiều thế kỷ.
Trong cái nhìn của Clifford Geertz, văn hóa là “mạng lưới ý nghĩa do con người dệt nên”. Và Ý chính là một trong những tấm lưới đẹp nhất: nơi nghệ thuật, kiến trúc, ẩm thực, triết học và lối sống hòa quyện thành một tổng thể đầy cảm hứng.
Khi chiêm ngưỡng tượng David, bước giữa Florence cổ kính, ăn một đĩa pasta giản dị, hay chỉ đơn giản nhìn biển Amalfi lấp lánh, ta hiểu rằng văn hóa Ý không chỉ là thứ để nghiên cứu – mà là thứ để cảm.
Và chính khả năng chạm tới cảm xúc ấy khiến Ý trở thành một phần của trí nhớ chung của nhân loại.
Ngày hôm nay, khi thế giới liên tục biến đổi, thông điệp của văn hóa Ý vẫn vang lên rõ ràng:
“Hãy sống đẹp, sống sâu, và đừng đánh mất khả năng rung động.”